BackPedunculate Oak، woke, Oak tree
به‌ڕوو

Latin: - Quercus. pedunculata Ehrh., Q. robur L. ssp. puberula (Lasch) Weim.
English: - Pedunculate Oak، woke, Oak tree
به‌ڕوو 

به‌لوو، به‌ڕوودار، به‌ری دارێکی لێره‌واره‌ به‌ ناوی به‌ڕوو که‌ سه‌ر به‌ تیره‌ی "به‌ڕوه‌کان" Quercinées ه‌، که‌ سه‌رده‌سته‌ی تیره‌یه‌که‌ی خۆیانه‌. به‌ڕوو شێوه‌ی پسته‌ی هه‌یه‌، به‌ڵام گه‌وره‌تر و قڵپۆخێک که‌ له‌ فنجان ئه‌چێ و هه‌تاکوو نیوه‌ی داپۆشاوه‌ (له‌ هێندێک شوێنی کوردستان دا به‌ داره‌که‌ی ئێژن هه‌ژگ) به‌ڕوو زۆر ناسراوه‌، به‌ره‌که‌ی که‌ هه‌مان به‌ڕووه‌ ده‌خورێ و په‌لووپۆی داره‌که‌شی ئه‌بێته‌ ئاڵف. به‌ڕوو جۆری زۆره‌ و هێندێکیان تامیان تاڵه‌، هندێکیشیان درێژ و ئه‌وانیتر خڕن، دار به‌ڕوو زۆر ئه‌ستوور و به‌رز ئه‌بێ و له‌ هندێک شوێندا ته‌نیا به‌قه‌د باڵای پیاوێک به‌رز ده‌بێ. محمد علی سوڵتانی له‌ کتێبه‌ مێژوویه‌که‌یدا له‌ سه‌ر ناوچه‌ی کرماشان له‌ لاپه‌ڕه‌ی ١٠٧ دا ئه‌ڵێ به‌رزی داربه‌ڕوو له‌م ناوچه‌یه‌ ئه‌گاته‌ ١٣ میتر و نێوقه‌دی ده‌گاته‌ ٣ میتر و کورده‌کان پێی ئه‌ڵێن "گوکراسون". له‌ سه‌رچاوه‌ی دیکه‌دا نووسراوه‌ که‌ داربه‌ڕوو ٣٥ تا ٤٠ میتر به‌رز ئه‌بێ و له‌ ٥٠٠ تاکوو ٢٠٠٠ ساڵ ته‌مه‌ن ده‌کا. دار به‌ڕوو دوو جۆری گوڵ ئه‌کا که‌ به‌ زۆری له‌ کۆتایی لقه‌کانیه‌وه‌ون، گوڵه‌ نێره‌کانی درێژترن و گوڵه‌ مێیه‌کانی سیان سیان له‌ ته‌نیشت گه‌ڵاکانیه‌وه‌ ده‌ڕووێن. ده‌نکه‌ به‌ڕوو له‌ به‌هار و هاویندا تاڵن و که‌ پایز باران لێیدا تامی خۆش ئه‌بێ و له‌ سه‌ر ئاگر دیبرژێنن و ئه‌یخۆن. له‌ قات و قڕیی و وشکه‌ ساڵیدا له‌ گه‌ڵ هێندێک ئارددا ده‌کرێ به‌ نان. له‌ به‌ر خۆڕاگری داره‌که‌ی له‌ دارتاشیدا زۆر به‌کار دێ و بۆ سازکردنی به‌له‌میش که‌ڵکی لێ وه‌رده‌گیرێ. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی دێر ده‌ڕزێ (ده‌پتورکێ) بۆ داره‌ڕای ماڵییش زۆر به‌که‌ڵکه‌، هه‌روه‌ها بۆ ئاگردووش زۆر چاکه‌. له‌ هندێک شوێندا مازووی لێ ئه‌گرن و له‌ ده‌وا و ده‌رماندا به‌کاری دێنن، تۆکڵی ده‌نکه‌ به‌ڕووه‌کان و کڵاوه‌که‌ی (به‌ینی داره‌که‌ و ده‌نکی به‌ڕووه‌که‌ شتێکی وه‌ک کڵاو یان فنجان هه‌یه‌ که‌ سه‌رێکی ده‌نکه‌ به‌ڕووه‌که‌ی تێدایه‌) دوای وشک کردن پێی ئه‌ڵێن "جه‌فت" که‌ بۆ خۆشه‌ کردنی "مه‌شکه‌" و "کونه‌" (کونده‌) به‌کار دێ. به‌ڕوو جۆری زۆره‌، زله‌ باشه‌کانی شابه‌ڕوون که‌ جۆری هه‌ره‌ باشی به‌ڕوون که‌ خڕ و پانکه‌ڵه‌ی تێکه‌ڵ ڕه‌شی ئاڵ و سووره‌ و بۆ بڕژاندن زۆر خۆشه‌. به‌ لاتینی به‌ شابه‌ڕوو ده‌ڵێن Castanea sativa، به‌ری ئه‌م داره‌ سیان سیان له‌ نێو تۆکڵێکی دڕکن دان و دوای ئه‌وه‌ی که‌پێگه‌یشتن ئه‌م تۆکڵه‌یان ئه‌بێ به‌ چوات قاژه‌وه‌ و به‌ره‌کان ده‌ر ده‌که‌ون و له‌ هه‌ردانێکی دا نزیکه‌ی له‌ سه‌ددا ٤٠ "هیدراتی که‌ربون" Carbonehydrate و "تانین" Taninێکی زۆری تێدایه‌، هه‌ر بۆیه‌ دژی سکچوون و چڵک کردنه‌. پێشنیان بۆ دژی خوێنڕێژی ڕیخۆڵه‌ و نێو سک و دمه‌ڵی ژێر مل که‌ ده‌بئ به‌ برین و چڵک ده‌کا Scrofule که‌ڵکیان لێ وه‌رده‌گرت. کوڵاوی تۆکڵ و گه‌ڵاکه‌ی که‌ تامێکی ناخۆشیان هه‌یه‌، بۆ نه‌خۆشی باوه‌سیری و سکچوون که‌ڵک وه‌رده‌گیرێ، له‌ تکنیکی ئه‌م سه‌رده‌مه‌شدا له‌ چاندن و چاره‌سه‌ر کردنی مووی سه‌ردا به‌ شێوه‌ی "ژمووتراپی"، وه‌چی دار به‌ڕوو به‌ خووسراوی له‌ "گلیسرین" Glycérol دا به‌کار ئه‌به‌ن، بۆ کوڵاندن و خووساندنی نابی که‌ره‌سته‌ی مسین به‌کار ببرێ. به‌ڕوو به‌ برژاوی یان به‌ کوڵاوی و له‌گه‌ڵ شه‌کر ئه‌خورێ یان ده‌یکه‌نه‌ ئارد و له‌ چێشت لێنان دا به‌کاری ئه‌به‌ن. به‌ڕوو جۆری زۆره‌، لێره‌دا منیش چه‌ند جۆری به‌ ناوه‌ لاتینیه‌کانیانه‌وه‌ ده‌خه‌مه‌ به‌رچاو. Qucercus robur، ئه‌م جۆره‌ به‌ڕووه‌ هاوین پێده‌گا و قولووج (ئه‌و کڵاوه‌ی که‌ سه‌ری به‌ڕووه‌که‌ی تێدایه‌)ه‌که‌ی سه‌وزێکی تۆخه‌ و سه‌ری ده‌نکه‌ به‌ڕووه‌که‌ش له‌ ده‌ره‌وه‌یه‌. Quercus petraea، ئه‌مه‌ جۆره‌یان پایزانێکی دێر پێده‌گا و به‌ڕووه‌که‌ی زه‌ردێکی کاڵه‌. Quercus macroarpa، ئه‌مه‌ قوڵووجه‌که‌ی زۆر کورته‌ و به‌ دووجۆره‌ که‌ یه‌کیان به‌ڕوه‌که‌شی کورته‌ و لێواری قولووجه‌که‌ی شیتاڵ شیتاڵه‌ و ڕه‌نگی قاوه‌یی یه‌کی کاڵه‌ و به‌ڕووه‌که‌ی له‌ویتریان درێژه‌ و لێواری قولووجه‌که‌شی ڕووته‌. Quercus castaneiflolia, ئه‌میان به‌ڕوه‌که‌ی درێژ و باریکه‌ و قولوونجه‌که‌ی ڕووته‌ و له‌وه‌ی پێشێ قووڵتره‌ و ڕه‌نگیشی سه‌وزه‌ و بێجگه‌ له‌ قووڵی قوڵووجه‌که‌ی ڕه‌نگی به‌ڕوه‌که‌شی نارنجی یه‌. Quercus coccifera، ئه‌مه‌ قولووج سه‌وز و به‌ڕوو زه‌رده‌. Quercus ilex، قولووجی ئه‌مه‌یان ڕووته‌ و قاوه‌ییه‌کی تۆخه‌ و به‌ڕووه‌که‌شی نارنجی یه‌ و له‌وانتر ڕه‌قرتیشه‌، گه‌ڵاکه‌شی له‌ گه‌ڵای داری بی ده‌چێ.
بێوک، بێوکه‌، بیوک، نێوکێکی ڕه‌قه‌ له‌ نێو به‌ڕوودا.
ناوە لاتینیەکەشی لە وشەی "robustus" (سەخت، رەق) وەرگیراوە و ئەمەش ماناکەی بە خۆیەوەیە کە دارێکی رەق و سەختە.
به‌ فه‌رانسه‌یش Cheneی پێده‌لێن.
قه‌ت پیاوی تووڕه‌ نه‌دوێنی چاکه‌
به‌ڕوو له‌ ده‌میا ته‌قیوه‌ کــــــاکه‌
"مه‌لا غه‌فور".
وێنەی بەڕووە برژاوەکە لە رێکەوتی ١ی ١ی ٢٠١٣ لە ئاوایی نێروێ گیراوە.

بە ئاڵمانی Stiel-Eiche پێدەڵێن.
بە فارسی "بلوط"ی پێدەڵێن.
بە سویدی Ek.

© Kurdflora 2000 - 2017 in cooperation with Auriolus, contact
-